September voelt voor veel tuiniers als het einde van het seizoen. De tomaten zijn bijna op, de zonnebloemen hangen hun kop en de dagen worden korter. Toch is dit een van de nuttigste maanden van het tuinjaar. De grond is nog warm van de zomer, er valt meestal genoeg regen en planten krijgen de tijd om wortels te maken voordat de vorst komt.
Wat je nu zaait of plant, betaalt zich uit in maart en april. Dan heb je al bloemen en verse blaadjes, terwijl de rest van de tuin nog moet ontwaken. Hieronder lees je welke bollen, groenten en vaste planten zich goed lenen voor een najaarsstart.
Voorjaarsbloeiers: nu kiezen, straks genieten
De klassieke voorjaarsbollen moeten een koude periode doormaken om te kunnen bloeien. Daarom gaan ze in het najaar de grond in. September is ideaal voor de kleinere, vroege soorten zoals krokussen, sneeuwklokjes, blauwe druifjes, sterhyacinten en winterakonieten. Ook narcissen plant je liefst vroeg, omdat ze graag een flink wortelstelsel opbouwen.
Tulpen mogen nog even wachten. Plant je ze pas in oktober of november, als de grond wat is afgekoeld, dan hebben ze minder last van schimmelziektes. Als vuistregel plant je een bol twee tot drie keer zo diep als hij hoog is, met de punt naar boven. Plant ze in groepjes in plaats van in rijen; dat ziet er in het voorjaar veel natuurlijker uit.
Groenten die de winter doorkomen
In de moestuin kun je in september nog volop zaaien. Bladgroenten die tegen kou kunnen, groeien in de herfst langzaam door en geven in de winter en het vroege voorjaar een oogst. Zaai ze bij voorkeur in de eerste helft van de maand, zodat ze nog op gang komen voordat het licht echt afneemt.
Voor knoflook en winteruien geldt hetzelfde principe als voor bollen: ze hebben kou nodig en maken in de herfst alvast wortels. Je oogst ze in de zomer, eerder en vaak groter dan voorjaarsplantgoed.
- Veldsla en winterpostelein: winterhard en ideaal voor verse salades
- Spinazie: zaai een winterhard ras voor een oogst in maart
- Rucola en radijs: snel klaar, nog oogstbaar in de herfst
- Knoflook: plant de teentjes van eind september tot november
- Winteruien en sjalotten: geven in juni al een oogst
Vaste planten en tweejarigen planten
Het najaar is eigenlijk het beste moment om vaste planten te zetten. De bovengrondse groei stopt, waardoor de plant al haar energie in de wortels stopt. In het voorjaar staat hij dan stevig en heeft hij minder water nodig dan een plant die je in april hebt gezet. Denk aan ooievaarsbek, vrouwenmantel, kattenkruid, salie of herfstanemoon.
September is ook een goed moment om grote pollen te delen. Steek een uitgebloeide plant met een spade in stukken en plant de delen elders terug. Zo verjong je de plant en heb je gratis nieuwe exemplaren. Daarnaast kun je tweejarigen als vergeet-mij-niet, muurbloem, viooltjes en vingerhoedskruid uitplanten; zij bloeien als eerste in het voorjaar.
Goed gereedschap en voorbereiding
Wie veel bollen plant, merkt al snel het verschil tussen een gewoon schepje en een bollenplanter. Ook een scherpe spade voor het delen van planten en een stevige hark voor het losmaken van de bodem maken het werk een stuk lichter. Wil je weten welk gereedschap geschikt is voor welke klus, dan vind je bij Tuinartikelen Getest uitleg over verschillende soorten tuingereedschap en ervaringen met tuinartikelen.
Bereid de grond voor door onkruid te verwijderen en wat compost door de bovenlaag te werken. Zware kleigrond kun je lichter maken met wat zand of grof organisch materiaal, zodat bollen niet in natte grond gaan rotten. Geef na het planten één keer flink water, ook als het buiten al vochtig lijkt.
Lege bedden niet kaal laten
Heb je stukken moestuin waar de zomeroogst al vanaf is, laat ze dan niet de hele winter bloot liggen. Kale grond spoelt uit en verslempt door regen. Een groenbemester zoals phacelia, gele mosterd of winterrogge houdt de bodem bedekt, voedt het bodemleven en kun je in het voorjaar onderspitten of laten afsterven als mulch.
Liever geen groenbemester? Een laag bladeren of grof compost doet ook veel goed. Wormen trekken het materiaal de grond in, en in het voorjaar heb je een rulle, vruchtbare bodem om op verder te werken.
Een vroege lente begint nu
Het mooie van najaarswerk is dat je het resultaat even vergeet, tot de eerste krokussen opeens door het gras steken en je in maart al veldsla en spinazie plukt. Neem in september een paar middagen de tijd om bollen te planten, wintergroenten te zaaien en vaste planten een plek te geven. De natuur doet de rest, en jij hebt een voorsprong zodra het weer warmer wordt.